In de Week #184

Over wat ik schrijf, zeg, zie, lees, luister, denk en tegenkom

Vijfhonderd diehards verzamelden zich op de snikhete Eerste Pinksterdag in de Antwerpse Bourla Schouwburg voor een uniek literair marathon evenement. Auteur Tom Lanoye ging eenmalig zijn vorig jaar verschenen bestseller ReinAard van kaft tot kaft voordragen. Meer dan acht uur lang, van drie uur in de middag tot na elven in de avond. In het publiek opvallend veel Nederlanders, waaronder de fameuze presentator en taalpromotor Frits Spits en de historicus Frits Oostrom, groot kenner van de alleroudste roman in de Nederlandse taal, waarvan ReinAard een gewaagde eigentijdse hervertelling is.

Lanoye blijkt niet alleen een begenadigd auteur maar ook een geweldige performer die de tekst niet louter voordroeg maar echt tot leven wekte. De scherpe criticus doorspekte het verhaal met actuele commentaren. Over Mark Rutte bijvoorbeeld, de daddy-zegger van Trump. Lanoye gruwt van deze ‘colporteur van kaasfabriek De Lachende Koe’ en zou de NAVO-chef het liefst vervangen door de Belgische premier De Wever, die tenminste wel ballen heeft, zoals dat heet in de taal van ReinAard.

In dat verhaal sneuvelen dergelijke ballen nogal eens. De mannelijke geslachtsdelen worden afgesneden, vertrapt en wat al niet meer. De in detail beschreven gruwelijkheden volgen elkaar in hoog tempo op want Lanoye wil laten zien dat de Middeleeuwse vos niet de Disney-achtige ondeugd is die er later van is gemaakt maar een regelrechte psychopaat. Een erg grappige psychopaat want hoewel hij de ene afgrijselijke teringstreek na de andere uithaalt, ga je toch een zekere sympathie voor de vos voelen, zoals je dat ook kunt hebben voor gangsters. ReinAard is een strijder voor zijn eigen vrijheid en gespecialiseerd in wraak. Iedereen die hem probeert te pakken gaat er aan.

Tijdens de voorstelling bekroop me de gedachte dat we altijd zoeken naar onberispelijke idolen, type Mandela, die de wereld moeten redden maar dat een sympathieke schurk wellicht een reëler alternatief is. Reinaert zou wel weten hoe hij Trump te grazen moet nemen.

ReinAard, de marathon was een eenmalige gebeurtenis maar het goede nieuws is dat Tom Lanoye na de zomer de Nederlandse theaters langsgaat met ReinAard, de solo. Of: hoe de leugen nog steeds regeert. Na gisteren durf ik die voorstelling ongezien van harte aan te bevelen.

Info en speellijst

Een tsunami aan kunst

Ik was deze week in Venetië waar de Biënnale van start is gegaan, de belangrijkste kunsttentoonstelling ter wereld. Tot november zijn er duizenden en duizenden werken uit de hele wereld te zien, verdeeld over een onbehapbaar aantal tentoonstellingen. Omdat het aanbod zo immens is en de tijd beperkt, vereist een bezoek een nauwkeurig aanvalsplan. In drie dagen tijgerde ik me er doorheen en schreef van iedere dag een aantal hoogtepunten op, zoals over het schokkende Oostenrijkse paviljoen waar naakte vrouwen live baden in de urine van bezoekers, een slachthuis waar een rave plaatsvindt en een spirituele wandeling die Patti Smith begeleidt door een verborgen mystieke tuin van het Vaticaan. Om maar een paar voorbeelden te noemen.

Natuurlijk zag ik veel meer dan ik heb beschreven maar ik doe alleen verslag van wat me raakte. Dus geen woord over bijvoorbeeld de Amerikaanse inzending, een verzameling nietszeggende inspiratieloze werken die, zoals The Guardian dat treffend verwoordde, zo uit de lobby’s van een hotelketen lijken geplukt. Smakeloosheid is nu de officiële specialiteit van dat land.

Interessanter is hoe kunstenaars reageren op de ontredderde staat van de wereld, althans in de selectie die op de Biënnale te zien is. Het lijkt alsof nieuwsmijding ook in deze sector toe heeft geslagen. In vergelijking met andere jaren is er weinig uitgesproken of geëngageerde kunst, de slogans lijken verstomd, de wereld balanceert in Venetië niet op de rand van de afgrond. Veel gaat over de eigen identiteit en is gericht op verheerlijking van tradities. Een zoeken naar houvast, als ik het positief benader. Daarmee weet de Biënnale de stemming in de wereld dan toch aardig weer te geven.

Hier mijn verslag van wat ik zag:

Dag 1: Wanhoop op de Biënnale
Dag 2: Verdwenen liefde en verschrikkelijk taalgebruik
Dag 3: Mediteren met Marina Abramović, Patti Smith en het Vaticaan

Gegroomd, voordat het zo heette

In het voorwoord van De Minnaar waarschuwt Connie Palmen al dat dit 100 pagina’s tellende meesterwerk van Marguerite Duras geen lichte kost is: “De soms raadselachtige opmerkingen doen een beroep op de lezer om de benodigde toewijding en betrokkenheid bij het denken van de schrijver op te brengen, op de ernst en het plezier van het lezen.”

Duras beschrijft herinneringen aan een jeugd in een arm, liefdeloos gezin in Vietnam. Haar vader is overleden, haar moeder trekt zich terug in wanhoop en haar oudere broer is een gevaarlijke gek. Ze wordt als 15-jarige gegroomd door een 12 jaar oudere zoon van een rijke zakenman. Tenminste zo noemen we dat nu. Het in 1984 gepubliceerde verhaal beschrijft een zoektocht naar liefde die zowel ontroerend als verontrustend is. Je voelt het leven als het ware verwoest worden.

Palmen heeft gelijk, dacht ik toen ik het uit had en weglegde, dit boek is voor mij te hoog gegrepen. Maar de volgende dag bleken de in mijn hoofd ronddwarrelende fragmenten toch te landen. Wat een verhaal.

De stille oceaan

Wanhoop is ook een thema in Overboord, een novelle van Herbert Clyde Lewis uit 1937 die tijdens de pandemie uit de vergetelheid werd gerukt. Een succesvolle zakenman die zich in een soort midlifecrisis bevindt, verlaat zijn gezin om een zeereis te maken. Op een vroege ochtend, genietend van de zonsopgang, glijdt hij uit en valt overboord. Midden op de oceaan. Wat nu? Heeft iemand het gezien, wordt hij gered, of is dit het? Een duister komische vertelling.

Lees: Overboord geslagen

Podcast

Anderhalve week geleden leidde ik in debatcentrum Arminius een gesprek over het verbeteren van de meningsvorming en de rol van de journalistiek. Met filosofen Daan Rovers, Simon Truwant en mediachefs Rennie Rijpma (AD) en Wilma Haan (NOS). De avond is nu als podcast terug te luisteren.

Komende week

Sofia Isella in de Melkweg te Amsterdam.

Notes

Dank

Fijn dat je In de Week leest. Met een like maak je me blij, makkelijk hè? Reacties zijn zeer welkom via mail (indeweek@substack.com of gewoon reply) dan wel een comment.

Ken je iemand die In de Week eigenlijk ook moet ontvangen? Stuur deze mail dan svp door. Nog geen abonnee? Schrijf je dan nu meteen in. Iedere zondagavond compleet gratis in je mailbox.